Kedi ve köpekte böbrek yetmezliği belirtileri: ne zaman tahlil gerekir?

Kedi ya da köpeğinizin eskisinden fazla su içtiğini, kum kabının daha çabuk dolduğunu veya gece tuvalete çıkmak istediğini fark ettiyseniz, bu değişiklik böbreklerle ilgili olabilir. Böbrek hastalığı çoğu zaman sessiz başlar ve belirtiler ortaya çıktığında bir süredir ilerliyor olabilir.

Böbrek yetmezliği ne demek?

Böbrekler kandaki atıkları süzer, vücudun su ve tuz dengesini korur, kan basıncının ayarlanmasına ve kan yapımını destekleyen hormonların üretilmesine katkıda bulunur. Böbrek yetmezliği, bu işlerin artık yeterince yapılamaması demektir.

İki farklı tablo vardır. Akut böbrek hasarı saatler ya da günler içinde gelişir. Zehirlenme, enfeksiyon veya idrar yolunun tıkanması gibi nedenlerle ortaya çıkabilir ve neden erken bulunduğunda bir kısmı geri dönebilir. Kronik böbrek hastalığı ise aylar ve yıllar içinde yavaş ilerler, daha çok yaşlı hayvanlarda görülür ve geri dönmez. Doğru takiple ilerleyişi yavaşlatılabilir.

Kronik hastalığın zorluğu şudur: böbrekler uzun süre kendi kaybını telafi eder. Doku kaybı ilerleyene kadar hayvan dışarıdan sağlıklı görünebilir. Tahlilin değeri de burada ortaya çıkar.

Kedilerde böbrek yetmezliği belirtileri

Kedilerde ilk değişiklikler çoğu zaman küçüktür ve evde yavaş yavaş fark edilir:

• Su kabının eskisinden hızlı boşalması, kedinin musluk ya da lavabo başında daha sık görülmesi
• Kum kabındaki topakların büyümesi ya da sayısının artması
• Yavaş ilerleyen kilo kaybı, sırtta ve kalçada kemiklerin daha belirgin hissedilmesi
• İştahta azalma, mamayı seçerek yeme, ara ara kusma
• Tüylerin matlaşması, kedinin kendini eskisi kadar temizlememesi
• Ağızda kötü koku, bazen ağız içinde yaralar
• Halsizlik, saklanma, oyuna ilgisizlik
• Kabızlık

Yaşlı kedilerde böbrek hastalığına yüksek tansiyon eşlik edebilir. Ani görme kaybı, göz bebeklerinin sürekli büyük kalması veya gözde kanama bu yüzden ciddiye alınmalıdır.

Su içmeyen kedi de ayrı bir uyarı işaretidir, çünkü vücut susuz kaldığında böbrekler daha fazla zorlanır.

Köpeklerde böbrek yetmezliği ve böbrek hastalığı belirtileri

Köpeklerde tablo benzerdir. Sahipler çoğunlukla idrar alışkanlığındaki değişikliği ilk fark eden kişi olur:

• Gece tuvalete çıkmak için sizi uyandırma, evde daha önce olmayan idrar kaçırmaları
• Su kabının sık sık doldurulması
• İştahsızlık, kusma, bazen ishal
• Kilo ve kas kaybı
• Ağızda amonyağa benzeyen koku
• Diş etlerinde solukluk, çabuk yorulma, yürüyüşe isteksizlik

Köpeklerde böbrek hastalığı idrarla protein kaybı şeklinde de başlayabilir. Bu durum dışarıdan hiçbir belirti vermeyebilir ve ancak idrar tahliliyle anlaşılır.

Akut tabloda belirtiler hızlı ve belirgindir: idrarın azalması ya da hiç olmaması, tekrarlayan kusma, ağır halsizlik, titreme. Köpeklerde üzüm ve kuru üzüm yeme, antifriz içme ve leptospiroz gibi enfeksiyonlar akut böbrek hasarının bilinen nedenleri arasındadır. Kedilerde zambak türü bitkiler ve antifriz aynı riski taşır. Soğuk aylarda araçlara antifriz konduğu için dökülen sıvının hayvanların ulaşabileceği yerde kalmaması önemlidir. Antifrizin tadı tatlı olduğu için hayvanlar onu isteyerek içebilir.

Ne zaman tahlil gerekir?

Belirti beklemeden tahlil yaptırmayı düşünmeniz gereken durumlar:

• Yaşlı hasta taraması: Kedilerde ve küçük ırk köpeklerde yedi yaş civarından itibaren yılda bir kan ve idrar taraması sık yapılan bir öneridir. Büyük ırk köpekler daha erken yaşlandığı için bu yaş öne alınabilir; çok ileri yaştaki hayvanlarda hekim aralığı kısaltabilir. Böbrek hastalığı tanısı almış hayvanlarda kontrol aralığını hekim, hastalığın evresine göre belirler.
• Su içme ya da idrar miktarında değişiklik: Birkaç hafta içinde fark ettiğiniz bir artış tek başına tahlil için yeterli bir nedendir.
• Açıklanamayan kilo kaybı: Hayvan yediği halde kilo veriyorsa böbreklere de bakılır.
• Anestezi öncesi: Diş temizliği ya da ameliyat öncesinde böbrek değerlerinin bilinmesi anestezi planını etkiler.

Yaşlı hastada kan ve idrar taraması nasıl yapılır?

Yıllık tarama genellikle şu adımlardan oluşur:

• Muayene: Kilo, kas durumu, ağız ve diş eti rengi, su kaybı belirtileri değerlendirilir. Kedilerde böbrekler karından elle yoklanabilir.
• Kan tahlili: Kreatinin ve üre böbrek işlevinin bilinen göstergeleridir. SDMA adlı değer böbrek kaybını kreatininden daha erken gösterebilir ve kas kaybı olan yaşlı hayvanlarda yorumu kolaylaştırır. Fosfor, potasyum ve kansızlığı gösteren değerler de birlikte okunur.
• İdrar tahlili: İdrar yoğunluğu, böbreğin idrarı ne kadar koyulaştırabildiğini gösterir. Kan değerleri henüz normalken düşük yoğunluk erken bir işaret olabilir. Aynı örnekte idrarda protein ve enfeksiyon da aranır.
• Tansiyon ölçümü ve gerekirse ultrason: Tansiyon ölçülür. Gerekirse böbreğin yapısı, taş ya da kist olup olmadığı ultrasonla incelenir.

Kan ve idrar aynı gün değerlendirildiğinde sonuç daha anlamlı olur. Tek bir sonuç her zaman tanı koydurmaz: su kaybı olan bir hayvanda değerler geçici olarak yüksek çıkabilir, bu yüzden hekim bazen birkaç hafta sonra tekrar ölçüm ister. Tahlil öncesinde aç gelinmesi gerekip gerekmediğini ve idrar örneğinin nasıl alınacağını önceden sormanız işinizi kolaylaştırır.

Böbrek yetmezliği olan kedi ne kadar yaşar?

Bu soruya tek bir sayıyla cevap vermek doğru olmaz. Süreyi en çok etkileyen şeyler hastalığın hangi evrede yakalandığı, idrarda protein kaybı ve yüksek tansiyon olup olmadığı, kedinin yemek yiyip yemediği ve tedaviye nasıl yanıt verdiğidir.

Kronik böbrek hastalığı tanısı konduğunda hekimler çoğunlukla IRIS (International Renal Interest Society) sınıflamasını kullanır. Dört evreli bu sınıflamada evre kan değerlerine göre belirlenir, idrardaki protein ve tansiyon da ayrıca değerlendirilir. Takip planı bu sonuca göre yapılır.

Erken evrede yakalanan ve düzenli kontrole gelen birçok kedi uzun süre iyi bir yaşam kalitesiyle yaşayabilir. İştahsızlık ve kusma başladıktan sonra, ileri evrede tanı alan hastalarda süre kısalır. Aynı ilke köpekler için de geçerlidir. Diyet ya da sıvı desteği gibi kararlar tahlil sonuçlarına göre hekim tarafından verilir, evde kendi başınıza değişiklik yapmayın.

Ne zaman hemen veteriner hekime gitmeli?

Şu durumlarda beklemeden veteriner hekiminize başvurun:

• Hayvanınız idrar yapamıyorsa ya da kum kabına sık gidip ıkındığı halde idrar gelmiyorsa. Erkek kedilerde idrar yolu tıkanması kısa sürede hayati tehlike yaratabilir.
• Antifriz, üzüm, kuru üzüm ya da zambak yediğinden veya içtiğinden şüpheleniyorsanız. Belirti çıkmasını beklemeyin.
• Tekrarlayan kusmayla birlikte halsizlik, yememe ve su içmeme varsa.
• Kediniz bir günden uzun süredir hiç yemek yemiyorsa.
• Ani görme kaybı, nöbet, ayakta duramama ya da bilinç bulanıklığı görürseniz.
• Diş etleri çok soluksa ya da ağızda yaralarla birlikte belirgin bir amonyak kokusu varsa.

Sık sorulan sorular

Köpeklerde böbrek yetmezliği tamamen iyileşir mi?

Akut böbrek hasarında neden erken bulunup tedavi edildiğinde böbrek işlevi kısmen ya da tamamen düzelebilir. Kronik böbrek hastalığı ise geri dönmez. Amaç ilerleyişi yavaşlatmak ve hayvanın yaşam kalitesini korumaktır.

Çok su içmek her zaman böbrek hastalığı mı demek?

Hayır. Şeker hastalığı, kedilerde tiroid bezinin fazla çalışması, köpeklerde bazı hormon hastalıkları, dişi köpeklerde rahim iltihabı ve bazı ilaçlar da su tüketimini artırabilir. Nedeni ayırmanın yolu kan ve idrar tahlilidir.

Belirti yoksa yıllık tahlil gerekli mi?

Kronik böbrek hastalığı uzun süre belirti vermeyebildiği için yaşlı kedi ve köpekte belirtisiz dönemde yapılan tarama, hastalığı erken yakalamanın pratik bir yoludur. Hayvanınızın kendi normal değerleri de kayda geçmiş olur.

Böbrek yetmezliği bulaşıcı mı?

Kronik böbrek hastalığı bulaşıcı değildir. Köpeklerde akut böbrek hasarına yol açabilen leptospiroz ise bir enfeksiyondur ve insanlara da geçebilir. Bu hastalığa karşı aşı durumunu hekiminizle konuşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Hayvanınızda bu belirtilerden birini görürseniz veteriner hekiminize danışın.