Hava soğuyup sabahlar nemlendiğinde bazı hayvan sahipleri yaşlı köpeklerinin yataktan daha zor kalktığını ya da kedilerinin artık koltuğa atlamadığını fark eder. Bu değişiklikler çoğu zaman "yaşlandı" diye geçiştirilir. Oysa yavaşlamanın arkasında tedavi edilebilir ya da hafifletilebilir bir eklem ağrısı olabilir. Bu yazıda eklem ağrısının hangi işaretlerle kendini gösterdiğini, evde ortamı nasıl düzenleyebileceğinizi ve hangi durumda beklemeden veteriner hekime gitmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Yaşlı köpeklerde eklem sorunları neden olur?
Eklemlerde kemik uçlarını kaplayan kıkırdak, hareketin sürtünmesiz olmasını sağlar. Yıllar içinde bu kıkırdak incelebilir, eklemin çevresindeki dokular kalınlaşabilir ve eklem içinde iltihabi bir süreç başlayabilir. Halk arasında "kireçlenme" denen bu tabloya hekimlikte osteoartrit adı verilir.
Yaş tek sebep değildir. Fazla kilo eklemlere binen yükü artırır. Kalça ve dirsek gelişim bozuklukları, eski bir bağ yaralanması ya da kırık, hayvan genç yaştayken başlayıp yaşlılıkta belirginleşen eklem sorunlarına yol açabilir. Büyük ırk köpeklerde bu sorunlar daha sık konuşulsa da küçük ırk köpeklerde ve kedilerde de görülür.
Köpeklerde eklem ağrısı belirtileri
Köpekler ağrıyı her zaman inleyerek ya da topallayarak göstermez. Dikkat etmeniz gereken işaretler şunlardır:
- Uyandıktan sonra ilk adımlarda tutukluk, birkaç dakika yürüdükten sonra açılma
- Yataktan, minderden ya da yerden kalkarken zorlanma
- Merdiven çıkmaktan, arabaya binmekten veya kanepeye zıplamaktan kaçınma
- Yürüyüşlerin kısalması, geride kalma, eve dönmek isteme
- Bir bacağı daha az kullanma ya da arka bacaklarda kas kaybı
- Bir eklemi sürekli yalama
- Dokunulduğunda ya da kucağa alındığında huysuzlanma
- Oyuna olan ilginin azalması
Bu işaretler tek başına teşhis koydurmaz. Benzer görüntüyü sinir sistemi sorunları, kas yaralanmaları ya da başka hastalıklar da verebilir. Bu yüzden ayrımı muayene ile yapmak gerekir.
Kedilerde belirtiler daha sessizdir
Kediler ağrıyı saklamakta ustadır. Yaşlı bir kedide eklem ağrısı çoğu zaman davranış değişikliği olarak görülür:
- Yüksek yerlere atlamama, atlarken önce duraksama ya da inerken zorlanma
- Kum kabının dışına tuvalet yapma; kenarı yüksek kaba girmek ağrılı olabilir
- Tüy bakımının azalması, özellikle sırt ve kalça bölgesinde tüylerin dağınık görünmesi
- Tırnaklarının uzaması, çünkü tırmalama azalır
- Daha çok uyuma, saklanma, sevilmekten kaçınma
Soğuk ve nemli sabahlarda neler değişir?
Bazı hayvan sahipleri soğuk ve nemli günlerde sabah tutukluğunun daha belirgin olduğunu fark eder. Havanın eklemi tam olarak nasıl etkilediği ise net olarak bilinmiyor. Soğukta hayvanlar genellikle daha az hareket eder ve uzun süre aynı pozisyonda yatar; uzun süre hareketsiz kalan eklemler kalkarken daha sert hissedilebilir.
Deniz kenarında yaşıyorsanız kış sabahları nemli ve rüzgârlı olabilir. Islak çimde ya da yağmurda yapılan yürüyüşlerden sonra tüyün iyice kurulanması ve hayvanın soğuk zeminde uzun süre beklememesi, yaşlı bir hayvanın konforu için önemlidir.
Evde yapılacaklar: ortamı eklemlere göre düzenlemek
Evde yapacaklarınız tedavinin yerini tutmaz ama hayvanınızın günlük hayatını belirgin şekilde kolaylaştırabilir.
Kaygan zemini halıyla kapatın. Laminat, parke ve seramik üzerinde yaşlı bir köpeğin ayakları kayar. Hayvanın en çok yürüdüğü yollara kaymaz tabanlı halı ya da yolluk sermek, kalkarken ve dönerken düşme riskini azaltır.
Yatağı soğuktan uzak tutun. Yatak kapı önü, balkon kapısı ya da soğuk dış duvar dibi gibi cereyanlı yerlerden uzakta olsun. Yere doğrudan temas etmeyen, kenarı alçak ve içine kolay girilen bir yatak tercih edin.
Atlamayı ve merdiveni azaltın. Kanepeye ya da yatağa çıkan bir köpek için rampa veya basamak kullanılabilir. Kediler için sevdiği yüksek noktalara ara basamaklar koymak ve kenarı alçak bir kum kabı seçmek işe yarar.
Yürüyüşleri bölün. Haftada bir uzun ve yorucu yürüyüş yerine her gün birkaç kısa ve sakin yürüyüş eklemler için daha uygundur. Soğuk sabahlarda dışarı çıkmadan önce evin içinde birkaç dakika yavaşça yürümek ilk adımları kolaylaştırır.
Tırnakları kısa tutun. Uzun tırnaklar yürüyüşü bozar ve kaygan zeminde tutunmayı zorlaştırır.
Kiloyu hekiminizle birlikte takip edin. Fazla kilo eklem yükünü artırır. Ancak yaşlı bir hayvanın mamasını kendi başınıza kesmek yerine kilo hedefini ve beslenme planını veteriner hekiminizle belirleyin.
Önemli bir uyarı: Evdeki insan ağrı kesicilerini kediye ya da köpeğe kesinlikle vermeyin. İnsanlar için güvenli kabul edilen bazı ağrı kesiciler kediler ve köpekler için zehirlidir ve böbrek, karaciğer ya da mide hasarına yol açabilir. Köpeğiniz için yazılmış bir ilacı da kedinize vermeyin; kedilerde kullanılabilen ilaçlar ve dozlar köpeklerdekinden farklıdır.
Köpeklerde artrit tedavisi nasıl planlanır?
Köpeklerde eklem ağrısı tedavisi muayene ile başlar. Hekim hayvanın yürüyüşünü izler, eklemleri tek tek kontrol eder ve gerekirse röntgen ile kan tahlili ister. Kan tahlili özellikle yaşlı hayvanlarda önemlidir, çünkü verilecek ilaçların böbrek ve karaciğer üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.
Artrit çoğunlukla tamamen ortadan kalkan bir hastalık değildir. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, hareketliliği korumak ve hastalığın ilerleyişini yavaşlatmaktır. Plan hayvana göre değişir ve genellikle birkaç parçadan oluşur: kilo yönetimi, düzenli ve kontrollü hareket, hekimin uygun gördüğü ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar, bazı durumlarda fizik tedavi. Hangi ilacın hangi dozda ve ne kadar süreyle kullanılacağına muayene sonrası hekim karar verir; tedavi sürecinde düzenli kontroller de bu planın parçasıdır.
Glukozamin ve kondroitin ne işe yarar?
Glukozamin ve kondroitin, kıkırdağın yapısında doğal olarak bulunan maddelerdir. Eklem destek ürünlerinde bu maddeler, kıkırdağın yapısını desteklemek amacıyla kullanılır. Kediler ve köpeklerdeki faydaları üzerine yapılan araştırmaların sonuçları tutarlı değildir; bazı hayvanlarda fayda gözlenirken bazılarında belirgin bir değişiklik görülmeyebilir.
Bu ürünler ağrı kesicinin yerini tutmaz ve tek başına artrit tedavisi değildir. Ürünlerin içerikleri ve kaliteleri birbirinden farklıdır. Başlamadan önce hayvanınızın durumuna uygun olup olmadığını veteriner hekiminize danışın.
Ne zaman hemen veteriner hekime gitmeli?
Aşağıdaki durumlarda beklemeden veteriner hekiminize başvurun:
- Ani başlayan topallık ya da bir bacağı hiç yere basmama
- Düşme, çarpma veya kaza sonrası yürüyüşte değişiklik
- Eklemde şişlik, sıcaklık ya da dokunulamayacak kadar ağrı
- Ayağa kalkamama, arka bacaklarda güçsüzlük, sendeleme veya ayakların sürünmesi
- İdrar ya da dışkıyı tutamama
- Topallığa eşlik eden halsizlik, iştahsızlık ya da ateş
- Ağrı nedeniyle sürekli inleme, titreme ya da huzursuzluk
Bu tablolar her zaman eklem kaynaklı olmayabilir ve sinir sistemi ya da başka acil durumlarla karışabilir. Erken muayene doğru ayrımı yapmayı kolaylaştırır.
Sıkça sorulan sorular
Soğuk hava eklem ağrısına neden olur mu?
Soğuk havanın tek başına artrite yol açtığı gösterilmiş değildir. Ancak var olan bir eklem sorunu, soğuk ve nemli sabahlarda tutukluk olarak daha kolay fark edilebilir.
Yaşlı köpeğim sabahları zor kalkıyor ama sonra açılıyor. Beklemeli miyim?
Birkaç dakika sonra geçen tutukluk eklem ağrısının sık görülen bir işaretidir. Ağrı hafif olsa bile değerlendirmek için veteriner hekiminize danışın; erken başlanan plan hayvanın konforunu daha uzun süre korur.
Kedimin eklem ağrısı olduğunu nasıl anlarım?
Kediler genellikle topallamaz. Atlamayı bırakma, kum kabı dışına tuvalet yapma ve tüy bakımında azalma gibi davranış değişiklikleri dikkat edilmesi gereken işaretlerdir.
Glukozamin ve kondroitin artriti tedavi eder mi?
Bu maddeler eklem destek ürünlerinde kullanılır ancak tek başına tedavi değildir ve faydaları hayvandan hayvana değişebilir. Kullanmadan önce veteriner hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Hayvanınızda bu belirtilerden birini görürseniz veteriner hekiminize danışın.
Yazar: Mehmet Akif ÖZTÜRK, Veteriner hekim